เศรษฐกิจฟองสบู่: บทเรียนจากญี่ปุ่นและสหรัฐอเมริกา

เศรษฐกิจฟองสบู่: บทเรียนจากญี่ปุ่นและสหรัฐอเมริกา

ที่มา http://www.thaiappraisal.org/thai/market/market_view.php?strquery=market04.htm

ปาฐกถาเนื่องในโอกาสครบรอบ 10 ปี บจก.เอเจนซี่ ฟอร์ เรียลเอสเตท แอฟแฟร์ส (เมษายน 2544)

          โดย ศาสตราจารย์อาโล วูเลอรี่ สถาบันนโยบายที่ดินลินคอล์น เรียบเรียงโดย ดร.โสภณ พรโชคชัย กรรมการผู้จัดการ บจก.เอเจนซี่ ฟอร์ เรียลเอสเตท แอฟแฟร์ส
          จากประสบการณ์สอนประเมินค่าทรัพย์สินมาตลอด 30 ปี ผมพบว่าอสังหาริมทรัพย์ในญี่ปุ่นดูคล้ายแปลกประหลาดประการหนึ่ง คือ อัตราผลตอบแทนจากการลงทุนในทรัพย์สินต่ำมาก (เพียงราว 2% ขณะที่ประเทศอื่นประมาณ 6-8%) แต่ราคากลับสูงมาก สูงจนกระทั่งว่าครั้งหนึ่งเมื่อ 15 ปีที่แล้ว เคยมีการประมาณการกันว่า ญี่ปุ่นซี่งมีขนาดที่ดินเพียง 1/33 ของสหรัฐอเมริกา กลับมีมูลค่าที่ดินสูงถึง 2.5 เท่า
          ในช่วงบูมของญี่ปุ่นเมื่อ 15 ปีก่อน เราพบว่า ราคาที่ดินสูงถึง 52 ล้านบาทต่อตารางวาในอัตราแลกเปลี่ยนปัจจุบัน ซึ่งไม่มีการพัฒนาในรูปแบบใดที่จะสะท้อนราคาตลาดที่สูงเช่นนี้ได้ หรืออีกนัยหนึ่ง มูลค่ากับราคาที่ดินไม่สัมพันธ์กันเสียแล้ว ถ้าพิจารณาจากกฎของมูลค่าทรัพย์สิน จะพบว่า ราคาตลาดของที่ดินในญี่ปุ่นไม่ได้สอดคล้องกับกฎของความเป็นไปได้ในการใช้ ประโยชน์สูงสุดและดีที่สุดเลย นอกจากนี้ยังไม่สอดคล้องกับกฎของความคาดหวังที่ระบุว่า มูลค่าทรัพย์สินขึ้นลงตามประโยชน์ใช้สอยที่คาดหวังในอนาคตเลย ทั้งนี้เพราะราคาที่ดินในญี่ปุ่นขึ้นตามการเก็งกำไรสถานเดียว
          ในปัจจุบันราคาอสังหาริมทรัพย์ในญี่ปุ่นลดลงไปกว่า 60% แล้ว และยังมีการคาดการณ์กันอีกว่า ราคาจะลดลงอีกประมาณ 50% ในอีก 2-3 ปีข้างหน้า ทั้งนี้เพราะราคาที่เป็นอยู่ยังสูงอยู่มาก เช่น ที่อยู่อาศัยในญี่ปุ่นราคาเป็นเงินตารางเมตรละ 240,000 บาท ในขณะที่ในนครลอสแองเจลลิส เป็นเงินเพียงตารางเมตรละ 7,700 บาทเท่านั้น
          ประสบการณ์ของญี่ปุ่นชี้ว่า รัฐบาลญี่ปุ่นยังขาดความตระหนักรู้ว่า ภาษีที่ดินที่สูงนั้นมีข้อดีอย่างยิ่งในการทำให้เกิดการใช้สอยที่ดินอย่างมี ประสิทธิภาพ สามารถนำภาษีนี้มาพัฒนาสาธารณูปโภคเพื่อเพิ่มมูลค่าที่ดินในอีกทางหนึ่ง และยังทำให้เกิดฐานภาษีที่แน่นอนจากที่ดิน การลดภาษีที่ดินหรือไม่นำพาที่จะขึ้นภาษีที่ดินหรืออสังหาริมทรัพย์จึงไม่ ใช่หนทางการแก้ไขปัญหาที่ถูกต้อง (แต่เป็นการช่วยผู้ประกอบการที่ยังเหลืออยู่เพียงจำนวนไม่มากนัก)
          สำหรับปัญหาในสหรัฐอเมริกานั้น มีรากฐานมาจากสถาบันการเงิน โดยเฉพาะกิจการด้านเงินออมและการให้สินเชื่อ โดยในภาวะเศรษฐกิจปกติ อุตสาหกรรมการออมและการให้สินเชื่อก็ไม่มีปัญหาอะไร แต่เมื่อเกิดการ "บูม" ของเศรษฐกิจในช่วงปลายทศวรรษ 1970 ถึง ต้นทศวรรษ 1980 ภาวะการณ์ก็เปลี่ยนแปลงเพราะดอกเบี้ยเคลื่อนไหวมากในขณะที่สถาบันการเงิน ต่าง ๆ ใช้เงินกู้ยืมระยะสั้นมาให้สินเชื่อระยะยาว
          จุดหลักที่ทำให้สถาบันการเงินประสบปัญหาก็คือ ความไม่ซื่อสัตย์ของเจ้าหน้าที่ของรัฐ (ร่วมฉ้อฉลหรือ "เอาหูไปนา เอาตาไปไร่") และเจ้าของหรือผู้บริหารสถาบันการเงิน จนทำให้เกิดความเสียหายมากมาย เช่น ให้สินเชื่อแบบไม่มีหลักประกัน ให้สินเชื่อแบบแอบแฝงหลายซับหลายซ้อน ทำให้ในภายหลังเมื่อรัฐบาลกลางยื่นมือเข้ามาแก้ไข กลับต้องสูญเสียเงินเพื่อการนี้จำนวนมหาศาล ยิ่งกว่านั้นนักอุตสาหกรรมทางการเงินเหล่านี้ยังสามารถซื้อนักการเมืองใน รัฐสภาได้อีกด้วย ทำให้เกิดการ "ซื้อเวลา" จนการแก้ไขปัญหาล่าช้าออกไป สร้างความเสียหายเพิ่มขึ้น
          และในที่สุดรัฐบาลกลางสหรัฐอเมริกาจำเป็นต้องเข้ามาแทรกแซงในช่วง ปี 2532 ในครั้งนั้นนักการเมือง เจ้าหน้าที่ของรัฐ เจ้าของและผู้จัดการสถาบันการเงินถูกจับดำเนินคดีมากมาย (ของเขาเอาจริง)
          นอกจากนี้ รัฐบาลยังตั้ง Resolution Trust Corporation (RTC) ซึ่งก็คือบรรษัทบริหารสินทรัพย์ไทยที่เรากำลังจะตั้งขึ้น RTC นี้มีหน้าที่สำคัญคือ การขายทรัพย์สินให้ได้มาก เร็วและได้ราคาดีที่สุดโดยให้เกิดผลกระทบต่อตลาดอสังหาริมทรัพย์และสถาบัน การเงินน้อยที่สุด และส่งเสริมการให้มีที่อยู่อาศัยแก่ผู้มีรายได้น้อย (ในขณะที่มีอุปทานเหลืออยู่มากมายในราคาถูก)
          คำถามที่น่าสนใจอีกประการหนึ่ง ก็คือแล้วนักบัญขีสหรัฐอเมริกาไปไหนกันหมด ไม่ได้ตรวจสอบบัญชีให้ถูกต้องจนสถาบันการเงินเหล่านี้เอาบัญชีมา "แหกตา" นักลงทุนหรือชาวบ้านกันอย่างทุจริต คำตอบพวกเขาอยู่ และทำงานบัญชีไว้สวยหรู โดยได้รับค่าจ้างอย่างงาม นี่เป็นข้อสังเกตให้เห็นว่าในภาวะที่มีการโกงกันมหาศาลนัก นักวิชาชีพ (ซึ่งแน่นอนย่อมรวมผู้ประเมินค่าทรัพย์สินด้วย) ก็มักถูกซื้อได้ แต่แม้แต่ในสหรัฐอเมริกา (แผ่นดินแห่งอารยชน) ก็ไม่มีข้อยกเว้นเลย
          หากมองให้ลึกซึ้งจะพบว่า ในญี่ปุ่น การขาดมาตรการด้านภาษีที่มีประสิทธิภาพ ทำให้ปัญหาลุกลามออกไป ราคาที่ดินพุ่งสูงขึ้นอย่างไม่หยุดยั้ง ผู้ประเมินค่าทรัพย์สินในญี่ปุ่น ยังประเมินแบบแยกส่วนที่ดินและอาคาร ใช้ข้อมูลการซื้อขายราคาที่ดินที่เพิ่มสูงขึ้นอย่าง "มืดบอด" โดยไม่นำพาว่าเป็นราคาเก็งกำไร ไม่ใช่มูลค่า การใช้วิธีเปรียบเทีบตลาดแบบ "ตะพึดตะพือ" โดยไม่ใช้วิธีแปลงรายได้เป็นมูลค่า โดยเฉพาะสำหรับทรัพย์สินที่สร้างรายได้ เป็นความล้มเหลวของวิชาขีพนี้ในญี่ปุ่น
          ก่อนหน้าการเรียบเรียงนี้ มีผู้บริหารของ Appraisal Institute มาประเทศไทยเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2544 ได้แสดงปาฐกถาไว้ว่า ในช่วงก่อนวิกฤติการณ์ 2532 สมาคมผู้ประเมินค่าทรัพย์สินในอเมริกามีหลายสมาคม ขาดการควบคุมคุณภาพนักประเมินเท่าที่ควร ทำให้เพิ่งเกิดการคุมเข้มนักวิชาชีพนี้เมื่อประมาณ 10 ปีมานี้เอง (ไม่ช้าเกินไปนักที่เราจะเริ่มพัฒนาวิชาชีพอย่างจริงจัง)
          ข้อสังเกตที่น่าสนใจก็คือ ในทุก ๆ ตลาดย่อมมี "คนโง่" ใครก็ตามที่ไม่ตระหนักว่ามี "คนโง่" ในตลาดก็อาจตกเป็น "คนโง่" เสียเอง "คนโง่" เหล่านี้มักซื้อของในราคาแพงอย่างไร้เหตุผล และนึกว่าจะมี "คนโง่ (กว่า)" ซื้อไปในราคาที่สูงขึ้นร่ำไป
          ข้อสรุปสุดท้ายของศาสตราจารย์วูเลอรี่ก็คือ "ความโลภ" คือบ่อเกิดสำคัญที่ทำให้เกิดปัญหาในที่สุด แม้เรามีเครื่องมือที่ทันสมัย มีข้อมูลเพรียบพร้อมที่ดีเพียงใด แต่หากเรามีความละโมบ เราก็อาจ "หลง" ได้ เช่น มีข้อมูลการซื้อขายทรัพย์สินที่กว้างและลึกดีมาก แต่ในการวิเคราะห์ วิเคราะห์ด้วยความละโมบไม่เป็นกลาง โอกาสที่จะวิเคราะห์ผิดเพี้ยนจนทำให้เกิดความเสียหายในการลงทุนก็จะเกิดขึ้น
          ในการแก้ไขปัญหา เราจำเป็นที่ต้องสร้างระบบป้องกันการเกินโอกาสการแสดงออกซึ่งความละโมบให้ ได้ เช่น กรณีทรัพย์สินที่มีมูลค่าสูง ก็สมควรประเมินโดยผู้ประเมินมากกว่า 2 แห่ง ถ้าเห็นต่างกันก็ต้องหาทางวิเคราะห์ให้ได้ว่าเพราะอะไรโดยพลัน จะปล่อยเลยตามเลยไม่ได้ ที่สำคัญต้องสร้างระบบไม่ให้สักแต่จ้างผู้ประเมินเดิม ๆ เพื่อป้องกันการ "ฮั้ว" การที่ผู้รับผิดชอบแก้ปัญหา แต่ไม่พยายามแก้ให้โปร่งใสอย่างถึงที่สุด ทำให้โปร่งใสแต่เพียงรูปแบบเบื้องต้น สมควรต้องสงสัยไว้ก่อนว่า ผู้แก้ปัญหาเหล่านั้น ก็คือผู้ฉ้อฉล หรือผู้โกง (ตัวจริง) เอง (ผู้เรียบเรียงสรุป)

Technology Leadโดนใจผู้บริโภค บทบัญญัติใหม่ในสมรภูมิ CE

Technology Leadโดนใจผู้บริโภค บทบัญญัติใหม่ในสมรภูมิ CE

Why Apple Isn’t Japanese

พาดหัวข่าวของนิตยสาร Newsweek ฉบับหนึ่งในเดือนธันวาคมปี 2007 ตั้งคำถามว่า ทำไมบริษัทญี่ปุ่นถึงไม่ได้เป็นผู้สร้าง iPod ขึ้นมา?

ประวัติศาสตร์เทคโนโลยี พร่ำสอนเราว่า ญี่ปุ่นเคยอยู่ในฐานะ Technology Leader ไล่เลียงตั้งแต่ในปี 1955 โซนี่เป็นบริษัทแรกที่ผลิต Transistor Radio ในเชิงพาณิชย์, ปี 1979 Sony’s Walkman ประสบความ สำเร็จถล่มทลาย, ในปี 1999 NTT DoCoMo ออกตัว i-mode (WAP Application) ซึ่งฮิตมากในมาตุภูมิ แต่ล้มเหลวในต่างประเทศ จนกระทั่งถึงปี 2007 Sony’s Digital Walkman ต้องสูญเสียมาร์เก็ตแชร์ให้กับ iPod

ภาพ http://s1.gizmologia.com

แดนซามูไรกำลังเผชิญความยากลำบากในการหาที่ยืนในยุคดิจิตอล?

นักวิเคราะห์มองว่า ในขณะที่บริษัทในแดนอาทิตย์อุทัย เช่น DoCoMo, Sony กำลังขะมักเขม้นกับการพัฒนาแบบ Incremental Improvement แต่คู่แข่งขันอย่าง Apple หรือ Google คิดค้นพัฒนา Innovative Technology ผสานด้วยดีไซน์ที่โดนใจผู้บริโภค, มาร์เก็ตติ้งฉบับเข้มข้นพิเศษ และช่องทางการจำหน่าย เพื่อสร้าง New Product Categories

ความสำเร็จของ Apple จึงเป็น Wake-Up Call ให้กับญี่ปุ่นจักรพรรดิผู้เคยยิ่งใหญ่ในโลก Consumer Electronics (CE) โดยที่ iPod ไม่ได้เป็นเพียงสัญลักษณ์ของ Cool Gadget ที่คอยปลุกบริษัทญี่ปุ่นตื่นกลางดึก หากแต่ iPod (รวมถึง iPhone) กลายเป็น Supersuccessful Symbol ของการทำธุรกิจในโลกยุคศตวรรษที่ 21

หลายคนอาจสงสัยว่า...How Japan Lost Its Groove รากแก้วของปัญหา Innovation Crisis ในดินแดนอาทิตย์อุทัยเกิดจากวัฒนธรรมองค์กร (Corporate Culture) และโครงสร้างองค์กร

คุณถกล นิยมไทย Country Manager, IT Business Division บริษัท โตชิบา ไทยแลนด์ จำกัด แสดงความคิดเห็นว่า วัฒนธรรมองค์กรของญี่ปุ่นมีระบบ Seniority สูงมาก “ญี่ปุ่นเคารพอาวุโสกันมากทำให้สุดท้ายความคิดดีๆ จาก Staff หรือ Engineer คนหนึ่ง อาจจะไม่ถึงหู CEO วัฒนธรรมองค์กรเป็นส่วนหนึ่งที่ไปเบรกความคิดดีๆซึ่งจะต่างจากวัฒนธรรมของอมริกัน หรือยุโรป ที่ใครมีความคิดที่ดีสามารถ Implement ได้ นั่นคือ คนที่มีค่า”

“รูปแบบโครงสร้างบริษัทของญี่ปุ่นใหญ่มาก ทำให้ความยืดหยุ่นไม่มี และความอิสระก็ไม่มีเช่นเดียวกัน องค์กรญี่ปุ่นมีหลายLevel มาก แต่พวกองค์กรอเมริกัน อาจมีแค่ 3-4 Level จาก Staff ไปถึง CEO เช่น HP มีพนักงานอยู่ 2 แสนคน อาจมีอยู่ 4-5 Level ตั้งแต่พนักงานในประเทศไทย ไปจนถึงตำแหน่งสูงสุดที่อเมริกา แต่ของโตชิบาไม่ใช่ อาจจะเป็น 10 กว่า Level แล้วก็มีบริษัทย่อยเต็มไปหมด รูปแบบของโครงสร้างมีความแตกต่างกัน ทำให้ Flow เรื่องของความคิด ถูกบล็อกไว้ระดับหนึ่ง”

คุณถกล ชี้ให้เห็นว่าวัฒนธรรมองค์กรของญี่ปุ่นแตกต่างจากอเมริกัน หรือยุโรป ที่ไม่สนใจ Senior มุ่งเน้นไปที่ Competency และ Skillsของพนักงานเป็นหลัก

“ในองค์กรอเมริกา หากพนักงานมี Competency และ Skillดีพอ ไม่ว่าจะเป็นใคร ก็มีโอกาสเลื่อนตำแหน่ง เพื่อให้เกิดความท้าทาย เพราะอเมริกันเน้น Challenge และ Pressure สูงมาก พนัก

งานต้อง Proactive เสมอ จึงจะประสบความสำเร็จ ตรงนี้แตกต่างจากยุโรปที่ Conservative มากกว่า”

“แต่สำหรับองค์กรญี่ปุ่น จะเป็นแบบกึ่ง Routine และ Work Hard มากๆ แต่อาจจะไม่ Work Smart คนอเมริกัน หรือยุโรปจะWork Smart และรูปแบบการใช้ชีวิตและการทำงานก็ต่างกัน ทำให้

เป็นอุปสรรคที่มากั้นขวางความสำเร็จ”

เหตุผลทั้งหมดข้างต้น ทำให้คนญี่ปุ่นไม่ประสบความสำเร็จในการทำงานต่างประเทศ คุณถกล อธิบายว่า Culture ที่ทำให้เป็นคอขวดคือเรื่องภาษา Engineer ชาว ญี่ปุ่นเก่งมาก และจำนวนเยอะมาก แต่ไม่สามารถออกไปต่างประเทศได้ เพราะพูดแต่ภาษาญี่ปุ่น ส่วนคนที่ออกไปได้ก็ปรับตัวเข้ากับวัฒนธรรมของแต่ละชาติไม่ได้

“ญี่ปุ่นไม่ประสบความสำเร็จในต่างประเทศ เพราะเรื่องภาษา โตชิบามีพนักงานแสนกว่าคน ครึ่งหนึ่งเป็น Engineer และEngineer พวกนั้นเป็นญี่ปุ่นหมด โตชิบาทำ Application รถไฟชินกันเซน ระบบขับรถโดยไม่มีคนขับ GPS และ Solution อีก เยอะมากแต่ไม่สามารถออกมานอกญี่ปุ่นได้เลย และคนก็ไม่อยากออกนอกประเทศ อาจจะติดเรื่องภาษา การใช้ชีวิต ซึ่งกลายเป็นว่าความคิดไอเดียก็วนๆ กัน”

นั่นคือ เหตุผลที่ทำให้ญี่ปุ่นสูญเสียตำแหน่งจักรพรรดิเทคโนโลยีในโลกศตวรรษที่ 21 หากมองดูภูมิทัศน์เทคโนโลยีทั้งโลก การขาดแคลนนวัตกรรมเทคโนโลยีของญี่ปุ่น (รวมถึงเกาหลี ที่เดินตามความสำเร็จของญี่ปุ่น) ทำให้ยุโรปยังครองตำแหน่งผู้นำเทคโนโลยี อาทิ เทคโนโลยี Pixel Plus ของฟิลิปส์ที่ก้าวล้ำนำหน้าคู่แข่งในระนาบเดียวกัน

ในปีนี้ เทคโนโลยีจึงเป็นหัวหอกในการเข้าถึงผู้บริโภค เพราะถึงที่สุดแล้วการใช้กลยุทธ์ดีไซน์ หรือราคา Player ทุกรายก็เลียนแบบได้เหมือนๆ กัน

คุณปกรณ์ เมฆจำเริญ CEO บริษัท ฟิลิปส์ อิเล็กโทรนิกส์ (ประเทศไทย) จำกัด กล่าวว่า “การที่ทุกคนตัดกำไร ลดราคาไปถึงจุดหนึ่ง ทุกคนจะบอกว่าไม่คุ้มแล้วที่จะเล่นราคา สินค้าพื้นๆ ก็จะมี Player เยอะแยะเต็มไปหมด มีแบรนด์หลากหลาย ทั้งแบรนด์อินเตอร์และไม่อินเตอร์ อันนั้นคือ Segmentation ของตลาดในลักษณะพีระมิด การที่แบรนด์ใดจะถีบตัวเองจากฐานล่าง มาอยู่ตรงกลางจากตรงกลางขึ้นมาสู่ข้างบน ต้องเอาเทคโนโลยีมาช่วย

ไม่ใช่แค่นั้น การเอาเทคโนโลยีมาใช้ออกเป็นตัวสินค้า ให้ตรงใจผู้บริโภค คนมีความรู้สึกอยากได้ ตรงนี้เป็น Art ใครจะพัฒนาเทคโนโลยีให้มีประสิทธิภาพสูงอย่างไรก็ทำได้ แต่การที่เอาเทคโนโลยีเหล่านั้น Turn ออกมาเป็นตัวสินค้าที่จับต้องได้ เป็น Art”

การพัฒนานวัตกรรมเทคโนโลยีจนออกมาเป็น End Productที่ผู้บริโภคถวิลหาปรารถนา จึงเป็นทั้งศาสตร์และศิลป์ ที่เลียนแบบกันไม่ได้ง่ายๆ

การที่ญี่ปุ่นจะกลับมาทวงตำแหน่ง Technologically Savvy Nation จึงไม่ใช่เรื่องง่ายดาย คุณถกล กล่าวว่า บริษัทญี่ปุ่นจะอาศัยตลาดในมาตุภูมิคงไม่เพียงพอแล้ว ต้องอาศัยตลาด Global ทำให้ต้องมี

การเปลี่ยนโครงสร้างองค์กร, แนวความคิด Cost Structure และต้อง Re-Organize ทั้งหมด

“เราจะทยอยเห็นอยู่แล้ว ว่าญี่ปุ่นเริ่มมีการเปลี่ยนแปลงในหลายองค์กร แต่หลายองค์กรที่ไม่มีการปรับเปลี่ยนก็จะ Drop ลงไป สุดท้ายก็จะกลายเป็น Local Brand ในญี่ปุ่นเท่านั้น ความเป็นGlobal Brand ก็จะหายไป ใครก็ตามไม่ได้เป็น Player ใน Top Ten ของโลก แบรนด์นั้น Out จากตลาดแน่นอน เพราะในแง่ของEconomy of Scale ผลิตอย่างไรก็ไม่คุ้ม ขายอย่างไรก็แข่งกับคนอื่นไม่ได้ ยกเว้นแบรนด์นั้นจะมี Niche Market ที่แข็งแรงมากๆ”

สมรภูมิการแข่งขันต่อจากนี้ คงไม่ได้วัดกันที่ราคา, ดี ไซน์หรือหีบห่อเปลือกนอก หากแต่เฉือนกันที่แก่นแท้ของนวัตกรรมเทคโนโลยี และศิลปะการทำให้เทคโนโลยีโดนใจผู้บริโภค ญี่ปุ่นจะกลับมาทวงตำแหน่งแชมป์ได้หรือไม่ เกาหลีจะย่ำรอยเดินตามมาใกล้เพียงใด

โปรดอดใจรอ.... ®__

---

ที่มา http://www.brandage.com